Ⴐელიგიოლოგიის Ⴇავისებურებანი – Religionswissenschaft: – Systematisch, seziertisch, atheologisch, empirisch-deskriptiv, Kulturwissenschaftlich…

Die Religionswissenschaft ist ohne Zweifel das spannendste Fach das es gibt! – Oliver Freiberger

 

რატომ ფიქრობს ფრაიბერგერი ასე, რატომაა მეცნიერულ დარგებს  შორის უწარმტაცესი მაინცდამაინც რელიგიოლოგია?

რა არის განსაკუთრებულად „რელიგიოლოგიური“, რითაც ეს დარგი სხვებისაგან განსხვავებული და შეუცვლელია? თუ ასე არაა მაშ რაღა საჭიროა მთელი რიგი რელიგიოლოგიური ცენტრები, კათედრები და აპარტამენტები?  რელიგიის მიმზიდველი ფენომენის გარშემო შექმნილი ვრცელი პოლიგონის პირობებში აკადემიური რელიგიოლოგიას კვლავაც იდენტობისათვის ზრუნვა მართებს, რათა დროის მოთხოვნათა შესაბამისად,  „საკუთარი, როგორც თვითმყოფადი დარგის ავტონომიურობა ყოველთვის ხელახლა დააფუძნოს“ – «um ihre Autonomie als eigenständiges Fach immer wieder neu zu begründen.» –

Maske, Verena (2014): Kontinuität,Kohärenz undAnerkennung. Überlegungen zur Identität der Religionswissenschaft. In: Franke, Edith / Maske, Verena (Hrsg.) (2014): Religionswissenschaft zwischen Sozialwissenschaften, Geschichtswissenschaften und Kognitionsforschung. IVK – Religionswissenschaft. Marburg: Marburg Online Books, Band 2, S. 119. ინტერნეტწვდომა: გადასვლა

 

წინათქმა

ამ სტატიის მიზანია „რელიგიის აკადემიური კვლევის“ (Academic Study of Religion, გერმ. Religionswissenschaft, ქართ.: თუ გნებავთ, ‘რელიგიოლოგია’, ან ‘რელიგიის მეცნიერება’, ანდა მიჩვეული ‘რელიგიათმცოდნეობა’ და ა. შ.), როგორც დამოუკიდებელი, თვითმყოფადი და რაც მთავარია, დღევანდელი თვითგაგებით, კულტუროლოგიური დარგის იმ რამდენიმე თავისებურების წარმოჩენა, რომლებიც ჯამში  დარგის საუნივერსიტეტო იდენტობას ქმნიან და რომელთა გაუთვალისწინებლად შესაძლებელია პროფესიული დარგის ნაცვლად რაიმე მეცნიერული სუროგატი ანდა როგორც დარგის ერთ-ერთი ცნობილი თეორეტიკოსი, კურტ რუდოლფი (Kurt Rudolph) იტყოდა, ჰობიდარგი – Hobbyfach მივიღოთ ან თავს მოგვახვიონ როგორც რომელიმე საერო თუ სასულიერო ‘უმაღლესში’: – იქ, სადაც მეცნიერება პროფესიონალურ ზედმიწევნითობასა და პატიოსნებას კი არ ეყრდნობა, არამედ ძალაუფლების, იდეოლოგიისა და პრაგმატისტული შემთავსებლობის ინტერესებს ემსახურება. დასამალი არაა რომ ეს „უწარმტაცესი დარგი“ ანუ ოლივერ ფრაიბერგერის (Oliver Freiberger) თანახმად, Das Spannendeste Fach, ქართული უნივერსიტეტებისათვის უცხო ხილია ანდა საცოდავი გერის როლშია და სხვადასხვა მეზობელი დისციპლინების მეტ-ნაკლებად ცნობადი მესვეურები მისთვის სათავისო კორსეტის  ამოცმას ცდილობენ. აქ ამ დარგის, – ოღონდ ისეთის, როგორიცაა ის სინამდვილეში , – დღევანდელ საზოგადოებრივ თუ მეცნიერულ რელევანტურობასა და აუცილებლობაზე აღარ ვიმსჯელებ. ძირითადი აქცენტები ამჯერად დარგის რაობის, იდენტობისა და ეპისტემოლოგიური ნიუანსების გარკვევაზე გადაიტანება.

როგორც ამ ბლოგის ანუ იდეაში ‘ცოცხალი უნივერსიტეტის’ არსებობის ხუთწლიანმა გამოცდილებამ დამარწმუნა, ტექსტი ზედმეტად არ უნდა გადაიტვირთოს და ფაქტიურად სქოლიოს ძირითად ტექსტში ამოტანით ‘მეცნიერულობის’ შთაბეჭდილების მოხდენას კი არ ვცდილობ, არამედ სტუდენტებს, დოქტორანტებსა და რელიგიის შემეცნებით დაინტერესებულ აკადემიურ თუ სადაგ წრეებს რელიგიის კვლევის უფრო სრული არსენალისაკენ ვუხსნი გზას (დააკოპირებენ და საძიებელში, მაგ. გუგლში იპოვნიან). რატომ გერმანულად? რელიგიის არარელიგიური მეცნიერება გერმანული მონაპოვარია, ეს ჩრდ. ამერიკაში მირჩა ელიადეს შემდეგ შეძლეს, მისი ჰიეროფანიული თეორიების უარყოფისა და სხვამხრივ კიდევ რელიგიის კვლევაში პროტესტანტული დენომინაციების საუნივერსიტეტო სივრციდან დათხოვნის წყალობით. ცნობისათვის, რელიგიის რელიგიური კვლევა, რაც ზოგჯერ გვევლინება როგორც Religious Studies არაა რელიგიის მეცნიერება (Academic Study of Religion), არამედ ე.წ. ‘რელიგიის კვლევების’ ველი, რაც ან რელიგიური დენომინაციების მცდელობაა ან მეზობელი დარგების ინტერვენცია ან ორივესი ერთად და რაც ხშირად ‘ტრანსდისციპლინარული’ ანუ ‘დარგთაშორისი მიმართულების’ ეგიდით გვაყრის თვალებში ნაცარს…

 

0.რატომ კულტუროლოგიური?

რელიგიოლოგია ანუ სხვაგვარად ‘რელიგიის კვლევა’ ან ‘რელიგიის მეცნიერება’ თავისი გენეზისით ისტორიულ-ფილოლოგიური დისციპლინაა და „შედარებითი ენათმეცნიერება არამხოლოდ წინ უძღოდა რელიგიის მეცნიერებას, არამედ ასევე შემეცნების მიზნები და მეთოდებიც გადასცა მას...“: „Die vergleichende Sprachwissenschaft ging insofern der Religionswissenschaft nicht nur zeitlich voraus, sondern lieferte dieser auch Erkenntnisziele und -Methoden.“

იხ. Gladigow, Burkhard: Anachronismus und Religion, In: Luchesi, Brigitte / Kocku von Stuckrad (Hrsg.) (2004). Religion im kulturellen Diskurs: Festschrift für Hans G. Kippenberg zu seinem 65. Geburtstag. Berlin u. A.: De Gruyter, S.7.

როგორც ქართულ საუნივერსიტეტო სივრცეებთან შეხებამ დამარწმუნა, მე და ის სივრცეები სხვადასხვა ენაზე ვსაუბრობთ ანუ ‘რელიგიათმცოდნეობა’ საქართველოში გაიგება ყოველგვარი ისტორიული, აკადემიური, თუ მეთოდოლოგიური კონტექსტის გარეშე. ცხადია, თავიდან მთელ რიგ ევროპულ საუნივერსიტეტო სივრცეებშიც მსგავს პრობლემატიკასთან შეჯახება არ იყო უცხო,  მაგრამ დღვანდელი რელიგიოლოგია საერთაშორისო დისკურსის სფეროა და არამხოლოდ ამ დისკურის არცოდნაა ფაქტი, არამედ განუზომლად „შორს“ წავსულვართ: მისი ანუ ასეთი დისკურსის არსებობის არცოდნაც რატომღაც ჩვენში ნორმად დამკვიდრდა. და ის, რაც არ არსებობს როგორ უნდა ვიცოდეთ? ფანდია ალბათ ესაც აკადემიური სირაქლემობა!?

მოკლედ და გადაჭრით: დარგის თანამედროვე თვითგაგება უბრალოდ შეუძლებელია მისი მეცნიერული ისტორიის გარეშე. დარგის ისტორიაში ისტორიულ-ფილოლოგიურს  ფენომენოლოგიური ეპოქა მოყვა, რაც დაახლ. გასული საუკუნის 70-იან წლებამდე გრძელდებოდა, ხოლო 70-იანი წლებიდან კი ანუ მთლიანობაში ასწლოვანი ახალგაზრდა დარგის შიგნით კულტურული გარდატეხების (Cultural Turns) კვალდაკვალ და მათზე დაყრდნობით ჩვენი დარგის დღევანდელი იდენტობა, მეცნიერულ-თეორიული ეპისტემე, მეთოდოლოგია და მთელი მეტამეცნიერული საცავი  საბოლოოდ ჩამოყალიბდა როგორც კულტუროლოგიური, ემპირიულ-დესკრიპტიული და მულტიმეთოდური… ყოველივე ამაზე, ამგვარ განვითარებაზე და შიდა წინააღმდეგობებზე საუბარი შორს წაგვიყვანდა, მაგრამ ეს დეკლარაციული თვითგაგება ალბათ მკითხველისათვის საკმარისია მინიმუმ იმის გასაგებად რომ პროფესიულ დარგზე ვსაუბრობ და არა იმაზე ვისაც როგორ წარმოუდგენია ‘რელიგიის მეცნიერება’, ‘კვლევები’ თუ ‘მცოდნეობა’…  მოკლედ, „დარგის თანამედროვე თვითგაგება მართლაც  რომ გადაჭრითაა განპირობებული მისივე მეცნიერული განვითარების ისტორიის მიერ.“ – დედანი: „Das gegenwärtige Selbstverständnis des Faches ist jedoch entscheidend durch dessen Wissenschaftsgeschichtliche Entwicklung mitbedingt.“ –

იხ. Figl, Johann (2005): Vorbemerkungen zur Religionswissenschaft Heute. In: Ders. (Hrsg.): Handbuch Religionswissenschaft. Religionen und ihre zentrale Themen. Innsbruck-Wien: Tyrolia-Verlag. S. 18-19. Zitat, S. 19.

 

1.თეოლოგიასთან გამიჯვნის აუცილებლობა

Ⴔაქტია რომ Ⴃღეისათვის, – და ეს „დღეისათვის“ მინიმუმ ბოლო 30 წელიწადს მაინც მოიცავს, – არც თეოლოგიურ და არც რელიგიოლოგიურ აკადემიურ წრეებში ამ საკითხზე უკვე აღარ დავობენ და ამდენად, ყველასათვის „უდავოა, რომ რელიგიოლოგია არც თეოლოგიაა და არც თეოლოგიის შესავალი ან დამხმარე დისციპლინა.“ – «Gewiss die Religionswissenschaft ist weder eine theologische, noch eine Vorbereitungs- und Hilfswissenschaft der Theologie.» –

Mariano Delgado (2003): Religionswissenschaft und Theologie. Zwischen Grenzziehung und Grenzvermischung. In: Zeitschrift für Missionswissenschaft und Religionswissenschaft. 1911 begründet von Joseph Schmidlin. 87. Jahrgang. Münster Westfalen: Aschendorffsche Verlagsbuchhandlung. Heft 1. S. 1.

მაგრამ ისაც ფაქტია რომ თეოლოგიისა და რელიგიოლოგიის ურთიერთგამიჯვნას დღესაც კი განმარტება და დასაბუთება ესაჭიროება, რადგანაც როგორც დამწყები სტუდენტებისათვის, ასევე რელიგიის თემით დაინტერესებული სხვადასხვა წრეებისათვის არცთუ ცხადი და თავისთვადია ამ სარელიგიო (რელიგიასთან მიმართებაში მყოფი, გერმ. Religionsbezogene Wissenschaften) მეცნიერულ განშტოებათა ამგვარი განცალცალკევება. რა არის ე.წ. სასაზღვრო, მიჯნის დამდგენი ფრაზეოლოგიის არსი, აზრი და დანიშნულება? რატომაა განსაკუთრებით რელიგიოლოგიის სპეციალისტებისთვის აუცილებელი ეს გამიჯვნა, ორ სარელიგიო დარგს შორის პრინციპული სხვაობის, უფრო სწორად, სხვაობათა კომპლექსის წარმოჩენა? რატომ განიცდის, – მინიმუმ  ზოგიერთი მოსაზრების თანახმად, – რელიგიოლოგია პერმანენტულად აკადემიური იდენტობის კრიზისს და თუ კრიზისთან არა გვაქვს საქმე, მაშ რა განაპირობებს რელიგიოლოგიის აკადემიური იდენტობის განმტკიცების აუცილებლობას?

როგორც წესი, რელიგიოლოგიური სახელმძღვანელოები, შესავლები და გზამკვლევები იწყება  იმ თეორიული დებულებების ჩამონათვალით, რასაც სპეციალისტების მიერ boundary-work  ეწოდა: «Diese Abgrenzungsaktivität wird in der Disziplinaritätsforschung „boundary-work“ genannt.» –

Freiberger, Oliver (2013): Die deutsche Religionswissenschaft im transnationalen Fachdiskurs. In: Auffarth, Christoph u. A. (Hrsg.):  ZfR – Zeitschrift für für Religionswissenschaft. Begründet 1993 von Gladigow, Burkhard, u. A. Marburg: Diagonal. S.: 1-28, 4.

ქვემოთ შევეცდები რამდენიმე გამმიჯნავი, boundary-work-სტატიების ძირითადი დასკვნების შეჯერება-მიმოხილვას, რაც ვითარების შედარებით მარტივ სურათს მოგვცემს. ხშირად იმოწმებენ ხოლმე რამდენიმე კლასიკურ, სხარტ გამოთქმას, რომლებიც ერთი შეხედვით ვითარებას სრულად ცხადყოფენ და კითხვები თითქოსდა აღარც უნდა გაჩნდეს.

1.„თეოლოგები რელიგიური, ხოლო რელიგოლოგები რელიგიურის სპეციალისტებია.“ – «Theologen sind religiöse Spezialisten, Religionswissenschaftler sind Spezialisten für Religiöses.» –

შდრ.: Greschat, Hans-Jürgen (1988): Was ist Religionswissenschaft? Stuttgart: Verlag W. Kohlhammer. S. 129.

2.„თეოლოგი ღმერთზე საუბრობს, ხოლო რელიგიოლოგი იმ წარმოდგენებზე, რომელთაც ადამიანები მათი ღმერთის ანდა ღმერთებისაგან იქმნიან.“ – «Ein Theologe spricht über Gott, der Religionswissenschaftler über die Vorstellungen, die sich Menschen von ihrem oder ihren Göttern machen.» –

შდრ.: Zinser, Hartmut (2010): Grundfragen der Religionswissenschaft. Paderborn / München / Wien / Zürich: Verlag Ferdinand Schöningh. აქ: Abgrenzungen, S.: 21-34. 1.1. Der Unterschied von Religionswissenschaft zu Religion und Theologie, S.: 21-27. Zitat: S.26.

ნიუანსობრივი შევსებისა და დაზუსტებისათვის ამ ლაკონურ გამოთქმებს უნდა დაემატოს რამდენიმე სტანდარტული დებულება, მაგ. თეოლოგია რომ „გამოცხადებას“ ეფუძნება და იგი იმაგინაციაა,  ეკლესიურ სწავლებას ეყრდნობა და ამდენად ნორმატიულია და მსგავსი; აგრეთვე: თეოლოგია რომ საკუთარი რელიგიის ან კონფესიის ფარგლებშია კომპეტენტური, ჯამში, რელიგიას შიდა-პერსპექტივიდან განიხილავს და ე.წ. ‘საღვთო წერილს’ მისთვის ავტორიტეტული ძალა აქვს. ამდენად, საერთაშორისო დისკურსის არენაზე თეოლოგია შეზღუდულია. თვით „ქრისტიანული თეოლოგია“ პირობითია, რადგან იგი ყოველთვის კონკრეტულია, მაგ. ორთოდოქსული, ანგლიკანური და ა.შ.

ყოველივე ამის საპირისპიროდ, რელიგიოლოგია ემპირიულ-დესკრიპტიულ მიდგომებსა და „მხოლოდ საკუთარი არგუმენტის ძალას ეყრდნობა“  – «Allein die Kraft seiner Argumente zählt.» – Hartmut Zinser, Ebd. S.25.

Ⴐელიგიოლოგიის შესწავლის ობიექტი პრინციპში ყველა რელიგიაა, მათ წარსულში და აწმყოში, ასევე ზოგადად რელიგია, როგორც კაცობრიული კულტურის სეგმენტი და რელიგიურობის ფორმები. თეოლოგიისაგან განსხვავებით, რელიგიოლოგია რელიგიას გარე-პერსპექტივიდან განიხილავს და თვით თეოლოგიასაც როგორც რელიგიის თეორიულ ნაწილს საკუთარი შესწავლის საგნად მიიჩნევს.

თუ თეოლოგია, კერძო, კონფესიური და შიდამოხმარებისათვისაა განწირული, რელიგიოლოგია პირიქით, უნივერსალურია; მიუხედავად სხვადასხვა სკოლებისა, აქცენტებისა და თემებისა, დედამიწის ზურგზე არსებობს მხოლოდ ერთი რელიგიოლოგია (ისევე როგორც ერთია სხვა ნებისმიერი ჰუმანიტარული თუ საბუნებისმეტყველო დარგი, მაგ. ქიმია, სოციოლოგია, ფსიქოლოგია ან ბიოლოგია), და ამდენად, დისკურსის თვალსაზრისით, რელიგიოლოგია ტრანსნაციონალურ ხასიათს ატარებს. ეს კი პრაქტიკულად იმას ნიშნავს რომ მაგ. ამსტერდამელი, ჰაიდელბერგელი, ალაბამელი  და კოიოტოელი რელიგიოლოგები ერთმანეთის უშუალო კოლეგები და ერთი და იგივე დარგის (Study of Religion) სპეციალისტებია.

რასაკვირველია, ზემორე გამმიჯნავი ჩამონათვალი არ ნიშნავს რელიგიოლოგიის ანტითეოლოგიურობას ან ანტირელიგიურობას, რელიგიოლოგია არაა რელიგიის კრიტიკა, თუმცაღა, იდეოლოგიის მაკრიტიკებელი ფუნქციის შესახებ ერთ-ერთი რელიგიოლოგის / რელიგიის კვლევის კლასიკოსის – კურტ რუდოლფის თეორია კარგადაა ცნობილი:-

იხ. Rudolf, Kurt (1978): Die ideologiekritische Funktion der Religionswissenschaft. In: Numen – International Review for the History of Religions (I.A.H.R.), Exec. Editors: Gregory D. Alles and Olav Hammer. Leiden: Brill. Vol. XXV, Fasc. 1, 2-39. იგივე იხ. აგრეთვე In (Ders.) (1992): Geschichte und Probleme der Religionswissenschaft. In: Studies in the Historie of Religions (Numen Bookseries), Edited by Kippenber, H.G. / Lawson, E. T. Volume XIII. Leiden / New York / Köln : E. J. Brill. S.: 81-103.

რელიგიოლოგია არაა ანტითეოლოგიური, მაგრამ ათეოლოგიურია (კურტ რუდოლფი: Atheologisch, S. IX.), რელიგიაზე მსჯელობა როგორც ფენომენოლოგიურ, ასევე კულტურულოგიურ ეპოქაში, ნეიტრალურია, ეყრდნობა რა ე.წ. მეთოდოლოგიურ აგნოსტიციზმს. ჭეშმარიტების საკითხი გამოირიცხება, „ფრჩხილებში მოექცევა“, რასაც ეწოდება „Einklammerung der Wahrheitsfrage“, ინგლ. Bracketing.

ვფიქრობ, რომ რელიგიოლოგიით დაინტერესებული დამწყები სტუდენტისა თუ დოქტორანტისათვის ზემორე ურთიერთგანმასხვავებელი დებულებები ინტერესთა გამოკვეთისათვის საკმარისია, მაგრამ მხოლოდ ამ შემაჯამებელ ბაზისს ვერ  დავეყრდნობი, რადგან ეს „გარდამოცემა“ ცალსახაა, ე.წ. ზიმპლიფიკაციურ იერს ატარებს და არ ჩანს დარგობრივი განვითარების დინამიკა.

Ⴐელიგიასთან მიმართებაში ამ ორი მეტ-ნაკლებად ცნობილი და  გამობრძმედილი დარგის ურთიერთგანსასხვავების ამსახველი დებულებები სხვადასხვა თეოლოგიურ თუ რელიგიოლოგიურ სტატიებშია გაბნეული და ავტორთა უმეტესობა სპორადული (ფოროვანი) და ზედაპირული მიმოხილვით კმაყოფილდება, შეიძლება ითქვას, ეს მიმოხილვა რიტუალურ/კატეხიზატორულ ხასიათს ატარებს 🙂 თეოლოგების მხრიდან დამაკმაყოფილებელია მაგ. შემდეგი გერმანულენოვანი გზამკვლევი, რადგან ძირითადი განსხვავებები ნათლადაა გამოყოფილი, თუმცაღა, პრობლემის სიღრმისეული ანალიზი და ისტორიულ-მეთოდოლოგიური წინაპირობები ამ ფორმატში ალბათ ვერც იქნებოდა მოცემული და თეოლოგების საზრუნავი არცაა რელიგიოლოგიის სრული იდენტობის ასახვა-გადმოცემა.

ინტერნეტწვდომა, გადასვლა

რელიგიოლოგია თეოლოგიასთან შედარებით ახალგაზრდა მეცნიერებაა, მისი საუნივერსიტეტო-აკადემიური ასაკი საუკუნენახევარსაც კი არ აღემატება, თან იდენტობისათვის ბრძოლის მძიმე და წინააღმდეგობრივი ისტორია გამოიარა (რაზეც ქვემოთაც იქნება საუბარი) და მინიატურულ, ე.წ. „ორქიდეულ დარგებს“ დღეისათვის ის აღარ მიეკუთვნება, მაგრამ მისი, როგორც ნეიტრალური სარელიგიო მეცნიერების აღქმა მაინც პრობლემატურია. ჯერ ერთი, საზოგადოებას უჭირს; მეორეც, რელიგიის შესწავლაზე არაერთი სხვა მეცნიერული განშტოება აცხადებს პრეტენზიას, ცნობილ თეოლოგიურ აბსორპციულობასა და ‘იმპერიალიზმს’ რომ თავი დავანებოთ, ინტერდისციპლინარული კვლევების ანუ დარგთაშორისი მიმართულების სახელით მოქმედი ინტერვენტების (სოციოლოგიის, თეოლოგიის, ფილოსოფიის, პოლიტოლოგიის, ფსიქოლოგიის) მცდელობა რომ რელიგიის აკადემიური კვლევის ნიშა მთლიანად თუ არა, დიდწილად მაინც თვითონ მოიკავონ, ყველგან და ყველა დროში აშკარაა, საამისოდ რამდენიმე კარგად გამოკვეთილ მაგალითს მოვიხმობ.

1924 წელს იაოხიმ ვახი თავის ნაშრომში – „რელიგიოლოგია. პროლეგომენა…“, რითაც მან დარგის, როგორც  არათეოლოგიურ/არაფილოსოფიური, მეთოდოლოგიურად ემპირიულ-დესკრიპტიული და შინაარსობლივად  ისტორიულ-სისტემატური დარგის, მეცნიერულ-თეორიულ დაფუძნებაში ლომის წვლილი შეიტანა, გადაჭრით უარყოფს პრომისკუეს. – promiscue: – არევა, ერთად დახვავება, იგულისხმება რელიგიოლოგიასა და სხვა ჰუმანიტარულ დისციპლინებს შორის აკადემიური საზღვრების დაუცველობა…

1988 წელს წუხს ჰანს-იურგენ გრეშატი რომ რელიგიოლოგიის როგორც „ხელობის“ (იგულისხმება პროფესიული სპეციალობის), აღიარება უჭირთ და ვინ იცის, რაზე დაყრდნობით ფილოლოგები, თეოლოგები, ფილოსოფოსები თუ სოციოლოგები თავს ასევე რელიგიის მეცნიერად აცხადებენ“: დედანი: Ob Religionswissenschaft ein Handwerk ist, manche scheinen es zu bezweifeln. Einige haben anders gelernt, waren Philologen, Theologen, Philosophen, Soziologen, bis sie sich aus welchem Grund auch immer, Religionswissenschaftler nannten. Wir können es nicht hindern, denn eine Handwerkerinnung, die das Gewerbe der Religionswissenschaftler schützt, gibt es nicht.

იხ. Greschat, Hans-Jürgen (1988): Was ist Religionswissenschaft? Stuttgart: Verlag W. Kohlhammer, S.7.

მანამდეც წუხდა და 1992 წელს გამოქვეყნებულ კლასიკურ ნაშრომში რუდოლფი (KURT RUDOLPH) იმეორებს რომ რელიგიის მეცნიერება ადრე ფსიქოლოგიის, ახლა კი სოციოლოგიის პრეტენზიებს უნდა გაუმკლავდეს. –

იხ. ზემოთ დასახ. წიგნი – Geschichte und Probleme… გვ. 38.

იმის საილუსტრაციოდ რომ ხანგრძლივი ‘პრომისკუე’ დღესაც არ გამქრალა და  სამიჯნო გარჯა რომ კვლავაც ძალაშია, შესაძლებელია გამოდგეს ის გარემოება რომ თავის მონოგრაფიაში ახალგაზრდა ავტორი იძულებულია ან საჭიროდ მიიჩნევს განმარტოს რომ ‘რელიგიოლოგში’ ანუ ‘რელიგიის მეცნიერში’ იგი არამცდაარმც  სოციოლოგებს ან თეოლოგებს არ გულისხმობს, არც იმ შემთხვევაში როცა ისინი თავს რელიგიოლოგებად, საკუთარ ნაღვაწს კი რელიგიოლოგიურად მოიხსენიებენ:  „Gemeint sind hier explizit Religionswissenschaftler, keine Religionssoziolo-gen, auch nicht solche, die ihre Arbeit selbst als Religionswissenschaftlich bezeichnen. Auch Teologen oder nach Selbsteinschätzung ‚religionswissenschaftlich‘ arbeitende Teologen sind hier nicht gemeint, was zu betonen für Religionswissenschaftler (besonders kultur-wissenschaliche Religionswissenschaftler) hier und andernorts schon zur Pflicht geworden ist.“ –

იხ. Klenk, Moritz (2010): Religionswissenschaft als systematische Kulturwissenschaft. Überlegungen zu einer Synthese von Systemtheorie und kulturwissenschaftlicher Forschung. In: Bochinger, Christoph / Kurth, Stefan / Lehmann, Karsten / Wolf, Bernhard (Hrsg.): BBRG (Beyreuther Beiträge zur Erforschung der gegenwärtiger Religionskultur). Eine Schriftenreihe des Instituts zur Erforschung der religiösen Gegenwartskulturan der Kulturwissenschaftlichen Fakultät der Universität Bayreuth. S. 5. გადასვლა, ინტერნეტწვდომა

გაგრძელება იქნება შემდეგი სათაურით:

2. Maßgebliche Wende – ძირეული გარდატეხა დარგის ისტორიაში, რაც პარადიგმატული სახით ამ სოლიდურ გერმანულ ხუთტომეულში აისახა>

30252803963_2

 

Kommentar verfassen

Trage deine Daten unten ein oder klicke ein Icon um dich einzuloggen:

WordPress.com-Logo

Du kommentierst mit Deinem WordPress.com-Konto. Abmelden /  Ändern )

Google Foto

Du kommentierst mit Deinem Google-Konto. Abmelden /  Ändern )

Twitter-Bild

Du kommentierst mit Deinem Twitter-Konto. Abmelden /  Ändern )

Facebook-Foto

Du kommentierst mit Deinem Facebook-Konto. Abmelden /  Ändern )

Verbinde mit %s